ფუტკარი და თაფლი

საინტერესოა რას წერდა ფუტკარზე ძველი მსოფლიოს უდიდესი მეცნიერ-ენციკლოპედისტი და მოაზროვნე, პლატონის მოწაფე და ალექსანდრე დიდის აღმზრდელი. არისტოტელე თავის ნაშრომში ”ცხოველთა ისტორია” შედარებით დიდ ადგილს უთმობს ფუტკარს.  ის თავად მეფუტკრე არ იყო, მაგრამ ხელი მიუწვდებოდა ნებისმიერ ცოდნასა და ინფორმაციაზე. აქვე მოვიტან ნაწყვეტებს, რომელიც შედარებით საინტერესო მეჩვენა:

”მწერებს და მათ შორის ფუტკარს, კარგად აქვთ განვითარებული ყნოსვა და დიდი მანძილიდან შეუძლიათ იგრძნონ თაფლის სუნი.” ამაზე ქართული ანდაზა გამახსენდა: თაფლი იყოს და ბუზი ბაღდათიდან მოვაო.

”ფუტკრები ფიჭის უჯრედებში იჩეკებიან, ხოლო დედები ფიჭის ქვედა ნაწილში, ექვსი ან შვიდი, სხვადასხვა ადგილას განლაგებულ და მუშა ფუტკრის ბარტყისგან განცალკევებულად სადედეებში. დედა არასოდეს სტოვებს სკას საკვების ან სხვა დანიშნულებისთვის, გარდა ნაყრობისა, და თუნდაც ნაყარი ცალკე გაფრინდეს, მძაფრი ყნოსვის წყალობით დაბრუნდება და მიაგნებს ადგილს , სადაც დედა იმყოფება. ასევე ამბობენ რომ თუ დედას ფრენა არ შეუძლია, ნაყარს მიჰყავს ის, და თუ დედა მოკვდა, ნაყარიც იღუპება. დედების 2 ტიპი არსებობს, წითელი რომელიც საუკეთესოა და რუხი, ზოლებიანი. და ზომით მუშა ფუტკარს 2 ჯერ აღემატება. ”

”მამალი სხვაგვარია, ის ზომაში ყველას აღემატება, ნესტარი არა აქვს და ბრიყვია.” ეხლა კი მოდის ადგილი, რომელიც 2500 წლის წინ იცოდნენ, დღეს კი ბევრმა არ იცის: ”მუშა ფუტკრებისთვის სასარგებლოა მამლების ყოფნა მათ შორის, რადგან მამლების ყოფნა  მათ მწარმოებლურობას ზრდის.”

”ფუტკრები , რომლებიც ჰყავთ დასახლებულ ადგილებში განსხვავდებიან მთის ფუტკრებისგან რომლებიც ტყეში ცხოვრობენ, ისინი მეტად ბუსუსებიანი, ზომით მცირე, მეტად შრომისუნარიანი და აგრესიულები არიან. კარგი ფუტკრები სწორ ფიჭებს აშენებენ, პრიალა ზედაპირით. ფუტკრები გაზაფხულზე იწყებენ ფიჭის შენებით, რომელშიც ზრდიან ბარტყს, შემდეგ ზაფხულის და შემოდგომის განმავლობაში ფიჭებში აგროვებენ თაფლს, რომელიც არის მათი საკვები , ხოლო შემოდგომის თაფლი უმჯობესია. ფუტკრები სამამლეებს მხოლოდ მაშინ აშენებენ, როცა თაფლი უხვადაა.”

”ფუტკარი თითო სამუშაო გაფრენისას არ მუშაობს სხვადასხვა ყვავილებზე, არამედ იისფერიდან გადადის იისფერზე და არ ეხება სხვა სახეობებს , სანამ შინ არ მოვა.”

”ფიჭიდან თაფლს დაჭყლეტვით მაშინ წურავენ, როცა ველური ლეღვი დამწიფდება.”

” მოწითალო ყავისფერი თაფლი დამუქებულია შავი ფიჭის მიერ, ისე როგორც ღვინოს ეძლევა ფერი იმ ჭურჭლისგან რომელშიც ინახება. ოქროსფერი თაფლი აგრეთვე კარგია. თეთრი თაფლი კარგია თვალებისთვის და ჭრილობისთვის. უმწიფარი თაფლი ზევიდან მოექცევა, და უნდა მოვაცილოთ, ქვევით კი კარგი თაფლია.”

”ოჯახი ექვს წელიწადს ცოცხლობს, ზოგი შვიდს და თუ ნაყარმა ცხრა ან ათ წელს იცოცხლა, ითვლება რომ ეს კარგია.”

“ფუტკრები მხოლოდ ორმოცი დღე ისვენებენ, ზამთარში, ნაბუნიობის დროს.”

“არსებობს მეორე დაავადება, რომელიც იწვევს ფუტკრების აღგზნებას, და სკიდან ძლიერი სუნი ამოდის. ამის წამალი ბეგქონდარაა, თეთრყვავილიანი უკეთესია, ვიდრე წითელი.”

”ფუტკრები წინდაწინ გრძნობენ ცუდი ამინდის მოახლოვებას, და თუნდაც დარი იყოს ისინი სკას არ ტოვებენ, სკის ახლოს დაფრინავენ. ხოლო როდესაც სკის ცარიელ კუთხეში ერთად დაეკიდებიან, ეს ნიშანია, რომ სკას მიატოვებენ. მეფუტკრე შენიშნავს რა ამას, დამტკბარ ღვინოს ასხურებს.”

რუსეთის ერთ-ერთ ყრუ პროვინციაში, 1998 წელს მცირე ტირაჟით გამოიცა წიგნი: ”მეფუტკრეობა ფუღუროს კანონებით.” ავტორი ივანე პალაგინი. ეს წიგნი ალბათ შეუმჩნეველი დარჩებოდა ფართო საზოგადოებისთვის, რომ არა ინტერნეტი. ვიღაცამ გაასკანერა და გაავრცელა. მე ვიტყოდი რომ რუსული მეფუტკრეობის სივრცეში მნიშვნელოვანი ნაშრომია, თუმცა ავტორი არც აკადემიკოსია და არც მეცნიერებათა დოქტორი. მან გულისხმიერი დაკვირვებები აწარმოა ფუტკრის ოჯახის ცხოვრებაზე ფუღუროში და შეეცადა სტანდარტულ პრაქტიკულ მეფუტკრეობაში გადაეღო და დაენერგა. როგორც ავტორი ამტკიცებს და მე ეჭვი არ მეპარება მის მტკიცებულებებში, მან გააიოლა ფუტკრის მოვლა და მიიღო მეტი თაფლი.

აი რას წერს ავტორი: ”მე მყარად ვარ დარწმუნებული იმაში, რომ არსებული ფუტკრის მოვლის პრაქტიკა, არ შეესაბამება ფუტკრის ოჯახის არსებობის ბიოლოგიას ველურ პირობებში. ფუტკარი ინსტინქტით მიდრეკილია ბუდის ვერტიკალური განვითარებისკენ, და ბუდე გადაადგილდება ზევიდან ქვევით, თაფლის მატების შესაბამისად. სტანდარტულ სკებში კი ვაიძულებთ ბუდე ჰქონდეს კორპუსში ხოლო თაფლი კი, ღალიანობისას დააგროვოს ზედ დამატებულ მაღაზიაში. და თან გვიკვირს, რატომ ითვისებს ასე ზანტად მაღაზიის სივრცეს ან საერთოდ არ ადის ზევით და ნაყრობისთვის ემზადება.”

ვისაც ამ საკითხში ჩაღრმავება სურს, გთავაზობთ გაეცნოთ პალაგინის მცირე, მაგრამ შინაარსიან ნაშრომს.

გადმოტვირთეთ:  “Пчеловодство по законам дупла“.

 ”სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში უფ­რო სა­მოყ­ვა­რუ­ლო მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბაა გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლი. დღე­ი­სათ­ვის მხო­ლოდ რამ­დე­ნი­მე მე­ფუტ­კ­რეა, რო­მე­ლიც 300-დან 700 ოჯა­ხამ­დე ფუტ­კ­რის სკას ფლობს. ისი­ნი მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის დარ­გ­ში გარ­კ­ვე­ულ ამინდს ქმნი­ან, მაგ­რამ სე­რი­ო­ზუ­ლი ფი­ნან­სუ­რი პრობ­ლე­მე­ბი აქვთ. ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბი რომ გა­ნა­ვი­თა­რონ და ქვეყ­ნის ში­და მომ­ხ­მა­რე­ბელს პრო­დუქ­ცია შეს­თა­ვა­ზონ, ამის­თ­ვის საკ­მა­ოდ ძვი­რადღი­რე­ბუ­ლი ტექ­ნო­ლო­გი­ე­ბია სა­ჭი­რო,” – ამ­ბობს შპს “მე­თაფ­ლი­ას” გე­ნე­რა­ლუ­რი დი­რექ­ტო­რი რო­ლანდ ზი­რა­ქაშ­ვი­ლი. ერთ-ერ­თი პირ­ვე­ლი ნა­ბი­ჯი მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის გან­ვი­თა­რე­ბის კუთხით შპს “მე­თაფ­ლი­ამ” სა­მი წლის წინ გა­დად­გა. ამ კომ­პა­ნი­ამ თბი­ლი­სის, ქუ­თა­ი­სის და რუს­თა­ვის მარ­კე­ტებ­ში სა­კუ­თა­რი პრო­დუქ­ცი­ის სა­თა­ნა­დო შე­ფუთ­ვით შე­ტა­ნა შეძ­ლო. კომ­პა­ნია “გეო ნა­ტუ­რა­ლი” ბა­ზარ­ზე ორი წლის წინ შე­მო­ვი­და. კომ­პა­ნი­ის ხელ­მ­ძღ­ვა­ნე­ლი გი­ორ­გი იაშ­ვი­ლი ამ­ბობს: “სა­წარ­მო 2008 წელს, მცი­რე მო­ცუ­ლო­ბის კა­პი­ტა­ლით და­არ­ს­და. სა­წარ­მო ბა­ზა რა­ჭა-ლეჩხუ­მის რე­გი­ონ­შია, კერ­ძოდ, ამ­ბ­რო­ლა­უ­რის რა­ი­ონ­ში. ბიზ­ნე­სის გან­ვი­თა­რე­ბა­ში ათას­წ­ლე­უ­ლის გა­მოწ­ვე­ვის პროგ­რა­მის გან­ვი­თა­რე­ბის გრან­ტი დაგ­ვეხ­მა­რა, რომ­ლის და­ფი­ნან­სე­ბაც მო­ვი­პო­ვეთ, და ამის სა­ფუძ­ველ­ზე მოხ­და წარ­მო­ე­ბის მო­ცუ­ლო­ბის გაზ­რ­და. ამ ეტაპ­ზე ხუ­თი­დან, ათ ტო­ნამ­დე თაფლს ვა­წარ­მო­ებთ. ძი­რი­თა­დად ბი­თუ­მად ვყი­დით. ფასს გა­ყი­დუ­ლი მო­ცუ­ლო­ბის მი­ხედ­ვით ვა­წე­სებთ. ქარ­თუ­ლი თაფ­ლის სა­ბაზ­რო ფა­სე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში შვი­დი ლა­რი­დან თორ­მეტ ლა­რამ­დეა.”

თაფ­ლის იმ­პორ­ტი­რე­ბა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, ძი­რი­თა­დად, გერ­მა­ნე­ლი მომ­წო­დებ­ლე­ბის მი­ერ ხდე­ბა. ფრან­კ­ფურ­ტ­ში მდე­ბა­რე­ობს მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის ცენ­ტ­რი, სა­დაც მსოფ­ლიო მომ­წო­დებ­ლე­ბის­გან დი­დი რა­ო­დე­ნო­ბით თაფ­ლი შე­დის. ყვე­ლა­ზე დი­დი მომ­წო­დებ­ლე­ბი ამ ბა­ზარ­ზე არი­ან არ­გენ­ტი­ნა, ბრა­ზი­ლია და მექ­სი­კა. ამ მი­მარ­თუ­ლე­ბით საკ­მა­ოდ დი­ნა­მი­კუ­რად ვი­თარ­დე­ბა ჩი­ნე­თის ბა­ზა­რი.  გერ­მა­ნუ­ლის გარ­და, სუ­პერ­მარ­კე­ტე­ბის დახ­ლებ­ზე გვხვდე­ბა ეს­პა­ნუ­რი და ფრან­გუ­ლი თაფ­ლი. უცხო­უ­რი პრო­დუქ­ცი­ის ფა­სე­ბი ად­გი­ლობ­რივ­თან შე­და­რე­ბით სამ­ჯერ მა­ღა­ლია, მაგ­რამ, რო­გორც ექ­ს­პერ­ტე­ბი ამ­ბო­ბენ, ხა­რის­ხით და გე­მო-თვი­სე­ბე­ბით ქარ­თუ­ლი თაფ­ლი გა­მო­ირ­ჩე­ვა.  გა­ყიდ­ვე­ბის მაჩ­ვე­ნებ­ლით სა­ვაჭ­რო ქსელ­ში ქარ­თულ თაფლს 20-25 პრო­ცენ­ტი უჭი­რავს, და­ნარ­ჩე­ნი კი უცხო­ურ პრო­დუქ­ტ­ზე მო­დის. მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის დარ­გის გან­ვი­თა­რე­ბას ისიც აფერ­ხებს, რომ სა­ბან­კო სის­ტე­მა სოფ­ლის მე­ურ­ნე­ო­ბის დაკ­რე­დი­ტე­ბას რის­კე­ბის გა­მო ერი­დე­ბა, ამის გა­რე­შე კი მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბა­ში რა­ი­მე სე­რი­ო­ზუ­ლი ნა­ბი­ჯის გა­დად­გ­მა პრაქ­ტი­კუ­ლად შე­უძ­ლე­ბე­ლია. ბან­კებს ურ­ჩევ­ნი­ათ, ის დარ­გე­ბი და­ა­ფი­ნან­სონ, სა­ი­და­ნაც თან­ხის ამო­ღე­ბის უფ­რო მე­ტი გა­რან­ტი­ე­ბი არ­სე­ბობს. სა­გუ­ლის­ხ­მოა ისიც, რომ სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში, სოფ­ლის მე­ურ­ნე­ო­ბის სექ­ტორ­ში ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბის მო­ცუ­ლო­ბა საკ­მა­რი­სი არ არის. “იმი­სათ­ვის, რომ ბან­კ­მა კრე­დი­ტი გას­ცეს, ამ სფე­როს მცოდ­ნე საკ­რე­დი­ტო ოფი­ცე­რი უნ­და ჰყავ­დეს, რო­მე­ლიც ამ სა­კითხებ­ში ერ­კ­ვე­ვა და მე­წარ­მეს რე­კო­მენ­და­ცი­ას აძ­ლევს. ფაქ­ტობ­რი­ვად, ბან­კე­ბი ამ სფე­როს მომ­სა­ხუ­რე­ბა­ზე ორი­ენ­ტი­რე­ბულ­ნი არ არი­ან. სოფ­ლის მე­ურ­ნე­ო­ბის სექ­ტო­რი­სათ­ვის სეს­ხებს ძი­რი­თა­დად “პროკ­რე­დიტ ბან­კი” გას­ცემს. დარ­გის სწრა­ფად გან­ვი­თა­რე­ბას ისიც აფერ­ხებს, რომ მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბა, სხვა დარ­გე­ბის­გან გან­ს­ხ­ვა­ვე­ბით, პრო­დუქ­ცი­ის რე­ა­ლი­ზა­ცი­ის შემ­დეგ თან­ხებს თით­ქ­მის არ ტო­ვებს, რად­გან ში­და ბა­ზარ­ზე თაფ­ლის სა­ბი­თუ­მო ფა­სე­ბი საკ­მა­ოდ მა­ღა­ლია. რო­ცა მე­წარ­მე სა­ბო­ლოო პრო­დუქტს მომ­ხ­მა­რე­ბელს და­ფა­სო­ე­ბუ­ლი სა­ხით აწ­ვ­დის, სა­რე­ა­ლი­ზა­ციო ხარ­ჯე­ბი იმ­დე­ნად მა­ღა­ლია, რომ მას მცი­რე მო­გე­ბა რჩე­ბა. მაგ­რამ რო­ცა პრო­დუქტს თვი­თონ აწარ­მო­ებს, მო­გე­ბა უკ­ვე სო­ლი­დუ­რია. ამის გა­მო, ჩვენ­თან სა­მოყ­ვა­რუ­ლო მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბა უფ­რო გან­ვი­თა­რე­ბუ­ლია, ვიდ­რე მსხვი­ლი წარ­მო­ე­ბა. ტა­რა და კად­რე­ბი – ეს არის ორი პრობ­ლე­მა, რო­მე­ლიც თაფ­ლის ბიზ­ნე­სის გან­ვი­თა­რე­ბას აფერ­ხებს. შუ­შის ტა­რას ქარ­თ­ვე­ლი მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბი უცხო­ეთ­ში ყი­დუ­ლო­ბენ. “უცხო­ე­ლი მომ­წო­დებ­ლე­ბი გვყავს, ვი­ნა­ი­დან მი­ნის ტა­რა სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში არ იწარ­მო­ე­ბა,” – ამ­ბობს რო­ლანდ ზი­რა­ქაშ­ვი­ლი.  სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში საკ­მა­ოდ დი­დი კომ­პა­ნია – ქსნის მი­ნის ქარ­ხა­ნა მუ­შა­ობს, მაგ­რამ ეს სა­წარ­მო ძი­რი­თა­დად კორ­პო­რა­ცი­ულ კლი­ენ­ტებ­ზეა ორი­ენ­ტი­რე­ბუ­ლი და მცი­რე შეკ­ვე­თებს არ ას­რუ­ლებს. ტა­რის გა­რე­შე დარ­ჩე­ნი­ლი მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბი სომ­ხეთ­ში ჩა­დი­ან და შე­სა­ფუთ მა­სა­ლას იქა­ურ შუ­შის მწარ­მო­ებ­ლებს უკ­ვე­თა­ვენ. ამ შემ­თხ­ვე­ვა­შიც მი­ნი­მა­ლუ­რი შეკ­ვე­თა 100 ათა­სი უნ­და იყოს, რა­თა მე­წარ­მემ შე­სა­ფუ­თი მა­სა­ლა მი­ი­ღოს. საკ­მა­ოდ მწვა­ვედ დგას ამ სფე­რო­ში კად­რე­ბის სა­კითხიც. მე­წარ­მე­ებს მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის დარ­გ­ში ცვლა არ ჰყავთ. ექ­ს­პერ­ტე­ბი მი­იჩ­ნე­ვენ, რომ თვით­ნას­წავ­ლი მე­ფუტ­კ­რე პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლად ვერ ჩა­მო­ყა­ლიბ­დე­ბა. ასე­თი სას­წავ­ლებ­ლე­ბი სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში არ ფუნ­ქ­ცი­ო­ნი­რებს.

 სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში წარ­მო­ე­ბუ­ლი მე­ფუტ­კ­რე­ო­ბის პრო­დუქ­ტე­ბი ევ­რო­პის ბა­ზარ­ზე გა­სას­ვ­ლე­ლად მზად არ არის, რად­გან ამ პრო­დუქ­ტის წარ­მო­შო­ბის სერ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა არ მომ­ხ­და­რა. ლა­ბო­რა­ტო­რი­უ­ლი მოთხოვ­ნე­ბი, რო­მელ­საც ევ­რო­პუ­ლი ბა­ზა­რი ად­გენს, სა­ქარ­თ­ვე­ლოს ბა­ზარ­ზე არ არის. რო­გორც პრო­ფე­სი­ო­ნა­ლი მე­ფუტ­კ­რე­ე­ბი ამ­ბო­ბენ, ევ­რო­პულ სტან­დარ­ტ­ზე რომ იმუ­შაო, თა­ვად სა­ფუტ­კ­რე­ში შე­სა­ბა­მი­სი წეს­რი­გი უნდა იყოს; სა­წარ­მოო ჯაჭ­ვი მწარ­მო­ებ­ლი­დან ლა­ბო­რა­ტო­რი­ამ­დე არ უნდა გაწყდეს, და ბო­ლოს, მომ­ხ­მა­რებ­ლამ­დე სა­თა­ნა­დოდ უნ­და იყოს და­ცუ­ლი. მთე­ლი სის­ტე­მა და­სა­ლა­გე­ბე­ლია. ეს საკ­მა­ოდ რთუ­ლი სა­კითხია. სის­ტე­მის გა­ჯან­სა­ღე­ბას მხო­ლოდ მე­წარ­მე ვერ შეძ­ლებს.ჯერ­ჯე­რო­ბით ღია რჩე­ბა ქარ­თუ­ლი თაფ­ლის სერ­ტი­ფი­ცი­რე­ბის სა­კითხი. სერ­ტი­ფი­ცი­რე­ბა­ზე შე­სა­ბა­მი­სი ოგა­ნი­ზა­ცი­ე­ბი მუ­შა­ო­ბენ, თუმ­ცა სა­ერ­თა­შო­რი­სო სტან­დარ­ტე­ბის სერ­ტი­ფი­კა­ტის მი­ღე­ბა სო­ლი­დუ­რი თან­ხა ღირს. “ამ ორ­გა­ნი­ზა­ცი­ებს უახ­ლო­ეს წლებ­ში ვერ მივ­მარ­თავთ, რად­გან გა­და­სა­ხა­დი დი­დია,” – ამ­ბობს რო­ლანდ ზი­რა­ქაშ­ვი­ლი.

თინა შავაძე. 05.03.2011. presa.ge

2011 წლის იანვარში შეერთებულ შტატებში თაფლის კომპანიებმა და შემომტანებმა აამოქმედეს პროგრამა არალეგალური წყაროებიდან გამოსული თაფლის შემოტანის წინააღმდეგ. ”თაფლი ლეგალური წყაროებიდან” მოძრაობა, არის მცირე მეწარმეთა და შემომტანთა ჯგუფის ინიციატივა, რათა დადგინდეს ქვეყანაში შემომავალი თაფლის წარმომავლობა და მისი შემადგენლობის სისუფთავე.

”საიდან მოდის საკვები, რომელსაც ვჭამთ, ამის ცოდნა  ძალზე მნიშვნელოვანი ხდება ხალხისთვის”, ამბობს ჯილ ქლარქი, ”ჰოლანდიური ოქროს თაფლის” თავმჯდომარე პენსილვანიიდან. ამერიკელები წელიწადში მოიხმარენ 158 მილიონ კილოგრამ თაფლს, მაგრამ შინ ნაწარმოები თაფლი ამ მოთხოვნას ვერ აკმაყოფილებს. ამერიკულმა შინა მრეწველობამ, შეერთებული შტატების მიწათმოქმედების დეპარტამენტის თანახმად, 2009 წელს მომხმარებელს მხოლოდ 65 მილიონი კილოგრამი თაფლი შესთავაზა, რაც 12 პროცენტით ნაკლებია წინა წელს წარმოებულზე. ამის გამო ბაზარზე თაფლის შემომტანებს დიდი ასპარეზი მიეცათ – ხოლო ნაწილს კი საშუალება მიეცა გვერდი აექცია გადასახადებისთვის თაფლის იმპორტზე. შარშან სექტემბერში მხილებულ იქნენ გერმანელი და ჩინელი მომწოდებლები და 6 კომპანია 80 მილიონი დოლარის თაფლის განუბაჟებლად შემოტანაში, რომელიც არ შემოწმდა და დაბინძურებული აღმოჩნდა აკრძალული ანტიბიოტიკით.

ჩინურ თაფლს დაედო დიდი გადასახადი, რადგან ჩინელებმა იაფფასიანი თაფლით გაავსეს ბაზარი და ცუდ დღეში ჩააგდეს ადგილობრივი თაფლის მწარმოებლები. ერთი კილოგრამი ჩინური თაფლის ფასი იყო 77 ცენტი, ამიტომ ადგილობრივი თაფლის ფასი დავარდა და თვითღირებულებასაც ვერ ფარავდა. ადგილობრივმა თაფლის მეწარმეებმა მთავრობის ჩარევა მოითხოვეს. ამის შემდეგ კი ჩინელმა მომწოდებლებმა ხერხს მიმართეს. თავისი თაფლის მოწოდება დაიწყეს ტაილანდიდან, რამაც ეჭვი აღძრა , რადგან ტროპიკულ ქვეყნებში სხვაგვარი თაფლი მოდის და აგრეთვე ტაილანდში არ არის საკმარისი როდენობის ფუტკარის ოჯახები, ამდენი საექსპორტო თაფლის საწარმოებლად. ამერიკელმა ექსპერტებმა დაადგინეს , რომ ჩინური თაფლი აგრეთვე შემოდიოდა სამხრეთ კორეიდან, ტაივანიდან, ტაილანდიდან და სხვა ქვეყნებიდან, რომლებსაც არ ედოთ მაღალი საბაჟო ტარიფი.

ჩვენ მხოლოდ ამას  მოვითხოვთ, რომ თაფლის ეტიკეტზე სწორად იყოს მითითებული მწარმოებელი ქვეყანა და შემადგენლობა – ამბობს ჯილ ქლარქი. ზოგიერთ ქილას აწერია ”სუფთა თაფლი” მაგრამ ურევია სიმინდის სიროფი ან სხვა დანამატები.

სურათზე:  ჩინელი მეფუტკრე ჰიუბეის პროვინციიდან ახდენს სხვადასხვა თაფლების გადარევას.

Associated Press. Dec. 30, 2010.

თუ ფუტკრის მოშენება გსურთ. ”სოფლის ცხოვრება”.

გამოვიდა ახალი წიგნი: ფუტკრის ბიოეკოლოგია და მოვლა-მოშენება იმერეთის მხარეში. ავტორი: სოფლის მეურნეობის მეცნიერებათა კანდიდატი, ავთანდილ შეყილაძე. წიგნში მოყვანილია ინფორმაცია ფუტკრის მოვლა პატრონობის და ზოგადად პრაქტიკული მეფუტკრეობის შესახებ და აგრეთვე რაც მეტად საინტერესოა, თავად ავტორის 25 წლიანი სამეცნიერო კვლევის და პრაქტიკული გამოცდილების შედეგად მიღებული დასკვნები.

პირადად, მე წიგნი დიდი კმაყოფილებით წავიკითხე და ბევრი ახალი რამ შევიტყვე. განსაკუთრებით საყურადღებოა თავები: “რატომ არ ავადდება ფუტკრის ზოგიერთი ოჯახი?” და “შეუცნობელი მოვლენები ფუტკრის ოჯახებში”.

10 კანონი მეფუტკრეობის მეორე სამყაროდან.

მე მართლაც მისტიური კავშირი დავამყარე მეფუტკრეობის სულიერ არსთან და ეხლა ჩემთვის ყველაფერი შესაძლებელია. ზოგიერთი თქვენგანი, ამ საქმეში დაბერებულნი, ალბათ ამ განცხადებას შეეწინააღმდეგებით, მაგრამ დარწმუნებული ვარ , თქვენი უმრავლესობა მეფუტკრეობის აზრზე არა ხართ. უმრავლესობა გაღიზიანდება ჩემი ასეთი ქედმაღლობით, მაგრამ ჯობია თავი შეიკავოთ. ეს არ არის ქედმაღლობა, ეს გახლავთ ჩემი მორჩილი თავმდაბლობა. მე შევეცდები განგანათლოთ, მაგრამ არ გამოვიყენებ ტექნიკას, რომელსაც ხმარობენ დიდოსტატები: ანუ, არ ასწავლიან შეგირდებს ყველაზე მთავარ საიდუმლოს.

ეს გახლავთ თვითდამამდაბლებელი ხუმრობა, მე არა ვარ დიდოსტატი. მე დიდოსტატების ანტიკურობას ცინიზმით ვუყურებ. მე ვარ მეფუტკრე 40 წლიანი გამოცდილებით და შემიძლია აგიხსნათ , რა არის არასწორი თქვენს საქმიანობაში.

მეფუტკრეობის დიდი მამები, დიდებული კაცები, რომლებმაც ჩამოაყალიბეს თანამედროვე მეფუტკრეობის პრინციპები, ლანგსთროტი, დადანი, რუტი …. რატომ იყვნენ ისინი უკიდურესად წარმატებულები? პასუხი მარტივია: რადგანაც ისინი აზრზე არ იყვნენ რას აკეთებდნენ. ისინი ჭრიდნენ და კერავდნენ ისე როგორც უნდოდათ რომ საქმე წარმართულიყო. ეს არის შემოქმედობითობის პრინციპი და ეს მუშაობს. როდესაც სტანდარტები შეიმუშავეს და ჩამოაყალიბეს, ნახაზები და სქემები და პროცედურები აღწერეს წიგნებში, ჩვენ მივიღეთ გამზადებული მოდელი, თუ როგორ ვიმოქმედოთ და ჩვენ მას ვერ გადაუხვევთ. ყველაფერი რაც მოდის პირველების შემდგომ არის მეორეული, ნაკლები მნიშვნელობის და ვერასოდეს გაუტოლდება პირველადს. იმისთვის რომ ჩვენ გადავწყვიტოთ უდიდესი პრობლემები და ვიყოთ წარმატებულები, ჩვენ უნდა გავხდეთ პირველები, ისეთები როგორიც ზემოთ ნახსენები დიდი მეფუტკრეები იყვნენ და განვიხილოთ მეფუტკრეობის ყველა ასპექტი ახალი ხედვით.

რაც უფრო მეტს ვსწავლობდი მეფუტკრეობაში, მით ნაკლები ვიცოდი, სანამ ბოლოს არ მივხვდი რომ არაფერი გამეგება. მაგრამ მაშინაც კი როდესაც მივხვდი რომ არაფერი გამეგება, მე ძალზე ბევრი ცოდნა მქონდა დასავიწყებელი. რადგან ჩვენ ვერასოდეს, დიახ ვერასოდეს გავიმეორებთ ისტორიის და სახელმძღვანელოების იდეალებს. როგორ ახერხებდა და უვლიდა ლანგსთროტი თავის დიდ საფუტკრეს სპეციალური იარაღების გარეშე? მაშინ როცა ის სრულებით დაუძლურებული გახლდათ მრავალი თვეების მანძილზე? როგორ ახერხებდა ის ამას? პასუხი მარტივია. ის აფრენდა. ვინც აფრენს, საოცრებებს ჩადის, რადგან სიგიჟის მეორე მხარე გენიალურობაა.

მე თავიდანვე დავრწმუნდი, რომ თუ ლიტერატურაში დაწერილ წესებს მივყვებოდი, არაფერი გამომივიდოდა. და თუ წინასწარ ხვდები ამას განა აირჩევ წარუმატებელ გზას? მაგრამ დიდი დრო დამჭირდა რომ ყველაფერი გამეაზრებინა. მე დავიწყე ისე, როგორც ყველა იწყებს, მთელი არსებით ვცდილობდი მეკეთებინა საქმე სახელმძღვანელო წიგნების მიხედვით და თანახმად.

20 წელიწადი დამჭირდა რომ მომეკრიბა გამბედაობა და გამეყიდა ჩემი ციბრუტი, მაშინ როცა ამ ციბრუტის შესაძენად 10 წელი ვაგროვებდი ფულს და ფურგონიან მანქანასთან ერთად ვიყიდე, რომელიც მცირე თაფლის საწური ოთახის მაგივრობასაც მიწევდა. რა სულელი ვიყავი მაშინ. მე მეგონა მთავარი თაფლი იყო. მე შევისწავლე ყველა სახელმძღვანელო, რომელიც იშოვებოდა და განსაკუთრებით ორმანდის წიგნი, და განსაკუთრებით თავი, რომელშიც ის ამბობს; თაფლი არის ფული. მაგრამ სწორად გამიგეთ, მე პატივს ვცემ ორმანდს, ის ჩემი მეგობარია. ის აღიარებული დიდოსტატია, მეფუტკრე მესამე თაობაში, ორი დიდებული წიგნის ავტორი მეფუტკრეობაზე, გინესის წიგნის რეკორდსმენი ერთდედიანი სკიდან ერთ სეზონზე მოწეული თაფლის ოდენობის მიხედვით. რეკორდი, რომელიც 1957–1963 წლებში მოუხსნელი იყო და რომელიც მრავალდედიანი მოღალე ოჯახის საშუალებით მოიხსნა. ორმანდის ერთდედიანი ოჯახის მიერ მიღწეულ რეკორდს სერიოზული კონკურენტი არც გამოსჩენია. მაგრამ, ის შეეშვა მეფუტკრეობას. მოხდა წარმოუდგენელი რამ და ეს არ მოხდა მისი სიბერის გამო. ის მართლაც ძალზე მოხუცია, მაგრამ მუშაობს სადურგლო საამქროში. უბრალოდ მოხდა ისე , რომ ტკიპებმა მისი საფუტკრე გაანადგურეს.

ორმანდი წესებით თამაშობდა. შეიძინა მიტიციდი და მიჰყვა ინსტრუქციას. მეც შევიძინე წამლები, მაგრამ როდესაც გავხსენი და ჯერ კიდე ჰერმეტულად შეფუთული ჩავიდე პირში და ჩავღეჭე გემოს გასაგებად, შხამის ტოქსიკური გემო ჰქონდა, და მე ის აღარ მიხმარია. შედეგად ჩემი ფუტკრები დაიხოცნენ. მაგრამ ორმანდის ფუტკრებიც დაიხოცნენ. ჩვენ გვესმოდა ამბები მთელი ქვეყნიდან, რომ ეს წამალი არ მოქმედებს, მაგრამ ”ისინი” დაჟინებით გვირჩევდნენ რომ წამალი გვეხმარა. მოკლედ წამალს თუ არ ვხმარობდით ჩვენ გვქონდა პრობლემა, მაგრამ პრობლება ჰქონდათ მათაც ვინც წამალს ხმარობდა, ფუტკრის ოჯახები იხოცებოდნენ. წლიდან წლამდე მე არ ვხმარობდი წამალს, გაზაფხულზე ვიწყებდი ახალი ოჯახით , და შემოდგომაზე ან ადრე ზამთარში, ისინი კვდებოდნენ. მე თავს არ ვანებებდი მხოლოდ იმიტომ, რომ უფუტკრებოდ აღარ შემეძლო. მერე მალევე გავიგეთ რომ მიტიციდი აიკრძალა სკანდინავიაში.

ორმანდი შინაგან ხმას უსმენს, მე კი შინაგან იმპულსს ვეხმაურები. მე სრულებითაც არა ვარ ფუტკრებთან დეტალური შრომის მოწინააღმდეგე. ბოლოს და ბოლოს მე დავწერე და დღესაც გამოვცემ ათიოდე წიგნს მეფუტკრეობაზე. ყოველი წიგნი უამრავჯერ გადავასწორე და ეხლაც ვმუშაობ მათზე, მაგრამ პირველი დღიდანვე გულმა რეჩხი მიყო ფიჭების საკითხთან დაკავშირებით. ჩემი შინაგანი იმპულსი ძალზე ცხადად მიბიძგებდა, რომ მე არ უნდა მიმეცა ფუტკრებისთვის ფიჭების ასაშენებლად განკუთვნილი ნაბეჭდი ცვილის ფირფიტები. მე ცვილის ფირფიტებს მრავალი წელი, ძალზე დახვეწილად ვიყენებდი, მაშინაც კი, როდესაც უკვე არაორაზროვნად და საბოლოოდ განვეწყვე მისი გამოყენების წინააღმდეგ.

შემდეგ გადავედი საკუთარი კონსტრუქციის უცვილისფირფიტო ჩარჩოებზე. ვამზადებდი ხელით, ორმანდის დახმარებით, რადგან ის ეთანხმებოდა ჩემ აზრს და ჩარჩოებს მსოფლიოს მასშტაბით ვყიდდით, რამდენიმე წელი, სანამ ხის მასალა არ გაძვირდა ორმაგად, მერე სამმაგად და ხის დაუმუშავებელი მასალა უფრო ძვირი დამიჯდა ვიდრე ვყიდდი საბოლოო პროდუქტს – ჩარჩოებს. ამ ბიზნესს შევეშვი.

მასობრივი პროდუქცია, ეს არის დამანგრეველი პროცესი მეფუტკრეობაში. თანამედროვე მეფუტკრეობის დიდმა პიონერებმა დიდი იმპერიები შექმნეს, თუმცაღა არ იცოდნენ რას აკეთებდნენ. მამოძრავებელ ძალა იყო და არის : თუ როგორ მივიღო მაქსიმუმი მოგება, მინიმალური რესურსების დახარჯვით. ეს დიდი კაცები აზრზეც არ იყვნენ რომ ბებერი სულელები არიან და რომ მათი პრინციპები უნივერსალურად დამღუპველი გახდებოდა დარგისთვის.

მაგალითისთვის მამალი ფუტკრების ამბავიც კმარა. ისინი ამბობდნენ რომ რადგანაც საკმარისია სულ რამდენიმე მამალი, დედა ფუტკრის გასანაყოფიერებლად, ასობით და ხშირად ათასობით მამლის შენახვა ოჯახის მიერ ხარჯიანია და გაუმართლებელი. ამიტომ “განათლებული ტვინები” მივიდნენ დასკვნამდე რომ მთელი ცვილის ფირფიტაზე ერთნაირი ზომის სამუშე უჯრედები უნდა იყოს დაბეჭდილი, რაც გაუძნელებს ფუტკარს სამამლე უჯრედების მშენებლობას და სამამლეებს დაიყვანს მინიმუმზე. ამის მერე დაიწყო ომი ფუტკრის ოჯახს, რომელიც ცდილობს ბუნებრივი ინსტინქტით მამლების გამოზრდას, და მეფუტკრეებს შორის, რომლებიც ხელს უშლიან ოჯახს ამ საქმეში. მაგრამ ამ პირობებშიც როცა ფუტკარს სამშენებლოდ წინასწარ განსაზღვრული მუშა ფუტკრის უჯრედის ასაშენებელი ფირფიტა ეძლევა, ის ცდილობს და პოულობს გამოსავალს სამამლე უჯრების სამშენებლოდ ფიჭებს შორის სივრცეების გადაერთებით და სამუშე უჯრედების ზომის გადაკეთებით და მამლებს იქ ზრდის. ადამიანის გონიერებამ და ტექნოლოგიამ იმძლავრა და მამლების რიცხოვნობამ დაიკლო, თაფლის გამოსავალი გაიზარდა, და ამ პრაქტიკამ ბრწყინვალე შეფასება მიიღო. საბოლოოდ სამუშე  ზომის  უჯრედებიანი სამშენებლო ფირფიტები ინდუსტრიის უეჭველ და უდავო სტანდარტად იქცა.

პრობლემა იმაშია რომ ვაროა უპირატესობას ანიჭებს სამამლე ბარტყს. და როდესაც სამამლეების ნაკლებობაა, ამ ბინძურ და დამპალ პარაზიტს სხვა არჩევანი არა აქვს გარდა რომ შევიდეს მუშა ფუტკრის უჯრედში. სამამლე ბარტყის გამოყენება ვაროას ტკიპის მისაზიდად და მოსასპობად იქცა ურყევ ტრადიციად ევროპულ და სხვა ქვეყნებში, მაგრამ ის ძალზე შრომატევადია შეერთებული შტატებისთვის. ზოგმა ჭკვიანმა მეწარმემ დაიწყო სამამლე უჯრედების ზომიანი სამშენებლო ფირფიტების წარმოება, მაგრამ ამან გასაღება ვერ ჰპოვა. სამუშაო ეთიკა შტატებში ესეთია: აკეთე მინიმალური მოცულობის სამუშაო, რაც ნიშნავს: იმდენი , რამდენიც საკმარისია რომ სამსახურიდან არ გაგაგდონ.

თუ ჩემს სიტყვებში სიძულვილია, ეს იმიტომ რომ შემძულდა. როდესაც ყველაფერი რაც ისწავლე არასწორია, ან უნდა შეცვალო ყველაფერი ან მიყვე როგორც არის. მე ვლოცულობ რომ მომეცეს ამ ყველაფრის შეცვლის სიმხნევე. იმის მიუხედავად რომ მე უკვე დავბერდი, მესმის ფასი მტკიცე ჩვეულებად ქცეული წესებისგან განთავისუფლებისა.

მიუხედავად იმისა რომ პირველი დღიდანვე არ მომწონდა სამშენებლო ცვილის ფირფიტების მიცემის პრაქტიკა, მრავალი წელი დამჭირდა იმისთვის რომ მომეკრიბა გამბედაობა და უარი მეთქვა მის გამოყენებაზე. და კიდევ მრავალი წელი ამის შემდეგ, რომ უარი მეთქვა ციბრუტით თაფლის წურვის მავნე ჩვევაზე  და მრავალწლიან მცდელობაზე, რომ მიმეღო ციბრუტით გამოწურვისთვის აუცილებელი სწორი ფორმის ფიჭები.

ხალხო გაიგეთ, ბუნებაში სწორი ხაზები არ არსებობს. ბუნება არ ითავსებს სიმეტრიას. რა თქმა უნდა საგნები გამოიყურებიან როგორც სიმეტრიულები, მაგრამ ისინი არასოდეს არიან სიმეტრიულნი, ამის შესამჩნევად ოდნავ მეტი დაკვირვებულობაც კმარა. სიმეტრია ეს არის ადამიანის აღქმა, ილუზია, სურვილი და ვნება , თუ გნებავთ, მაგრამ არა რეალობა. ზედაპირულ ხედვას მივყავართ საგნების იდეალიზაციამდე და შემდეგ სიმეტრიული შტრიხების სტანდარტიზაციამდე, რაც სინამდვილეში ქმნის  პრობლემას.

როდესაც ჩემი საფუტკრე განადგურების გზას დაადგა, საბედნიეროდ საკმაოდ გონიერი აღმოვჩნდი რომ შემეცვალა ბიზნესის ორიენტაცია და ველური ფუტკრის და ბზიკის ოჯახების მოცილების საქმე დავიწყე. მე ვაცილებდი ველურ ფუტკრებს და ბზიკის კოლონიებს მოსახლეობისთვის არასასურველი ადგილებიდან. ამ საქმემ წლების მანძილზე საშუალება მომცა შემესწავლა ველურ პირობებში ფუტკრის არსებობის უამრავი შემთხვევა და მე რამდენიმე მნიშვნელოვანი რამ გავიგე ფუტკრებზე და ასევე საკუთარ თავზეც. ერთი უდიდესი აღმოჩენა იყო ის, რომ იყო რაღაც უცნაური თვისება ჩადებული ჩემს თავში, ყოველთვის მეძებნა სწორი, გეომეტრიულად მოწესრიგებული ხაზები. და მე მივხვდი, ეს იყო ფსიქიკური ნაკლოვანება, რაც ჩემი მასწავლებლებისგან გადმომეცა. ხაზგასმით ვიმეორებ: თქვენ ვერასოდეს იპოვნით სწორი ფორმის ფიჭას ბუნებაში. კიდევ ვიმეორებ – ვერასოდეს. ეს ფაქტი კი უდაოდ, ვიღაცისთვის რაღაცაზე მეტყველებს.

ჩარლზ მართინ საიმონის წაღმართი მეფუტკრეობის 10 კანონი:

კანონი #1: ითანამშრომლე ბუნებასთან, და ნუ მოქმედებ მის წინააღმდეგ.

კანონი #2: მოგებას მნიშვნელობა აღარ აქვს, როდესაც მკვდარი ხარ.

დიდმა მამებმა განსაზღვრეს: ზომით დიდი ფუტკრები მეტ თაფლს აკეთებენ. რაც უფრო დიდია ფუტკარი, მით მეტ ნექტარს და მტვერს მოიტანს. რაც უფრო დიდია ფიჭის უჯრედი, მით მეტ შიგთავსს დაიტევს. და ასე შემდეგ. და მათ გაზარდეს მუშა ფუტკრის უჯრედის ზომა და ეს იქცა ნორმად.

კანონი #3: მკვდარი ფუტკრები თაფლს არ აკეთებენ.

ანატომიურად ზომაზე დიდი ფუტკრები არიან მეტაბოლურად უფრო ნელი ფუტკრები ადვილად ავადდებიან და ნაკლებ წინააღმდეგობას უწევენ მავნებლებს. დაავადებათა რიცხვი მატულობს. საწარმოო კონვეირში ჩაყენებული ფუტკარი არის ავადმყოფი ფუტკარი.

შეხებამ ველური ფუტკრის ოჯახებთან ძალზე გამიღრმავა სიმპათია მათ მიმართ და პირიქით უარყოფითად განმაწყო იმ მეფუტკრეობის მიმართ, რომელსაც ჩვენ ვაწარმოებთ.

მე მივხვდი რომ შევეშვი მეფუტკრეობას, ისეთს როგორიც ჩვენ ვიცით, როდესაც წავიკითხე პუბლიკაცია დიდი სამეცნიერო აღმოჩენის, ”კონსტიტუტიური გენის” შესახებ (housekeeping gene) ფუტკრის გადარჩენის ასპექტში, ვაროასთან მიმართებაში. ეს იყო მომენტი როცა ეჭვი დამებადა და მე მივხვდი რომ ჩვენი ინდუსტრია იმართება გიჟების მიერ. ისინი გააგიჟა სიკვდილის შიშმა და დაკარგეს წინააღმდეგობის გაწევის უნარი. საყვარელი ფუტკრების დაღუპვის შიშმა, საყვარელი ინდუსტრიის დაღუპვის შიშმა, დაბოლოს საკუთარი დაღუპვის შიშმა.

აზიური ფუტკარი რომელიც არის ვაროას ტკიპის ისტორიული მატარებელი და რომელიც ამ ტკიპასთან ერთად არსებობს უხსოვარი დროიდან, ბუდეს იკეთებს ღია სივრცეში და თავისუფლად ჩამოკიდებულია ხის ტოტზე ან კლდეზე. ეს ნიშნავს რომ როდესაც ტკიპა წყდება და ვარდება ქვევით, ის იკარგება სამუდამოდა და არა აქვს საშუალება უკან დაბრუნდეს, როგორც ეს სკაში ხდება. ამის გარდა აზიური ფუტკრის ბარტყი ნაკლებ დროს ატარებს გადაბეჭდილ უჯრედში, რაც აგრეთვე ტკიპას ნაკლებ დროს აძლევს გამრავლება-განვითარებისთვის. აი ეს გახლავთ გადამწყვეტი ფაქტორები და არა ”კონსტიტუტიური გენი” და ნუ მიაქცევთ დიდ ყურადღებას რას ამტკიცებენ ”მეცნიერები”. მე არ გეუბნებით რომ ეს გენი არ არსებობს, მე ვამბობ რომ ეჭვი მეპარება მის ინტერპრეტაციაში, ისევე როგორც ეჭვი მეპარება მეცნიერთა მიერ ფუტკრის ცეკვის ინტერპრეტაციაში. ტრადიციული ინტერპრეტაცია ფუტკრის ცეკვისა კატეგორიულად ინგრევა ერთი უბრალო ფაქტორის გათვალისწინებით: ადამიანი აკვირდება ფუტკრის ცეკვას ზევიდან. მოცეკვავე ფუტკარი და დამკვირვებელი ფუტკრები კი ურთიერთობენ პირისპირ ერთ სიბრტყეში. ის რასაც აღიქვამს დამკვირვებელი ადამიანი და ის რასაც აღიქვამს დამკვირვებელი ფუტკარი არის სრულიად სხვადასხვა რამ. მე ვადასტურებ რომ ფუტკარი ცეკვავს, მაგრამ ვამბობ რომ თავად ცეკვით ის არანაირ ინფორმაციას არ გადასცემს დამკვირვებელ ფუტკრებს. ეს არის აღზნებულობის გაზიარება-გადაცემა, და ეს ინფორმაციული ნაკადი, რომელიც მიუთითებს ნექტარის წყაროს ან სხვა რაიმე საგნის მდებარეობაზე, გაცილებით ღრმა არის ვიდრე უბრალო ცეკვა. ფუტკრის ოჯახი გახლავთ ძალზე დიდ ისტორიულ პერიოდში გამოვლენილი თაობათა ჯაჭვი, რომელიც ინტეგრირებულია გარემო ბუნებრივ სისტემასთან. აქ შემოქმედის ხელია გარეული, რომელსაც ადამიანური შეზღუდული გაგება უბრალოდ ვერ სწვდება.

Apis melliflera – ს დაკნინების მნიშვნელოვანი ფაქტორი აგრეთვე გახლავთ ქრონიკული ძალადობრივი ზემოქმედება მეფუტკრის მხრიდან, რომელიც აგრეთვე ”მეფუტკრეობის ხელოვნების” სახელითაა ცნობილი. ფუტკრის ოჯახებს, რომელთა ცხოვრებაშიც არ ერევიან, გააჩნიათ თვისობრივად განსხვავებული ასე ვთქვათ – თვითშემეცნება.  ხოლო შინაური ფუტკრის ოჯახები განიცდიან სისტემატურ არევას. ოჯახი არის გაერთიანებული ”გონება”, როცა სკა იხსნება და ხდება მანიპულირება, აზროვნების პროცესი ირევა. როდესაც ხდება შებოლება, ფუტკრის ოჯახის ყურადღება სხვა საგნებზე გადადის. სტრესი კარგია მაგრამ სტრესი ცუდიცაა. სტრესს გააჩნია. ვარჯიში სტრესია. ზედმეტი დატვირთვაც სტრესია. ერთმა შემთხვევამ შეიძლება გაზარდოს თვითრეგულირება, მეორემ შეიძლება დაანგრიოს. ერთ შემთხვევაში სტრესის ეფექტი აღდგენადია, მეორეში არა. სხვადასხვა გარემოებების გათვალისწინებით, მრავალი ცვლადია ამ ამოცანაში.

დახელოვნების დონე რომლითაც მეფუტკრე ერევა ოჯახის ცხოვრებაში, არის გადამწყვეტი ფაქტორი ამ ოჯახის ბედიღბალში. ამ საქმის დიდოსტატი ისე ატარებს მანიპულაციებს, რომ ოჯახი ვერც ამჩნევს თუ რა ხდება მის თავს. ისინი ისე აგრძელებენ ჩვეულ ცხოვრებას და მუშაობას , თითქოს არც არაფერი შეცვლილა. მეფუტკრის ხარისხი, გამოცდილება, საზრიანობა და ხასიათის თავისებურება ძალზე მნიშვნელოვანია ამ საქმეში. ზოგიერთი მეფუტკრის მიახლოვებაც კი აღიზიანებს ფუტკრებს. ვაი იმ მეფუტკრეებს და მათ ფუტკრებს, როდესაც ისინი ანთებენ საბოლებელს და სახურავს ხდიან სკებს. მეფუტკრის ხელობა უნდა იყოს ლიცენზირებადი, ხოლო მე ვიყო ლიცენზიების გამცემი. ძალზე ცოტა მეფუტკრე იარსებებდა მაშინ. და კვლავ ხაზგასმით ავღნიშნავ: ეს არაა ქედმაღლობა, ესაა მორჩილება. რადგან მე ჭეშმარიტად შემტკივა გული თქვენთვის და თქვენი ფუტკრებისთვის.

კანონი #4: ნუ ებრძვი.

ეხლა როცა ვიხსენებ რამდენი წელი ვებრძოლე ჭიანჭველებს და რამდენნაირი ტექნიკა გამოვიყენე ამ საქმეში, აღარ ვიცი ვიტირო თუ ვიცინო. ამჟამად სამზარეულოში მიდგას თასით თაფლი და ასევე აქ მიდევს თაფლიანი ფიჭა. ირგვლივ უამრავი ჭიანჭველაა, მაგრამ თაფლს არ ეკარებიან. ეს როგორ მოხდა? უბრალოდ, მე მათ აღარ ვებრძვი, მე მათ ვკვებავ. იქვე მიდევს პატარა ფიალა თაფლით მათთვის, სადაც ყოველთვის შეუძლიათ აიღონ რამდენიც უნდათ. თავიდან დაეძალნენ, მაგრამ მერე დაკარგეს ინტერესი. სავარაუდოდ თავის მოთხოვნილება დაიკმაყოფილეს და მეტი მათ აღარ სჭირდებათ.

კანონი #5: მეფუტკრეობაში თაფლი მთავარი არაა.

კანონი #6: მეფუტკრეობაში მთავარი არ არის მოგება და ფული.

კანონი #7: მეფუტკრეობაში მთავარია გადარჩენა.

სინამდვილეში აქ გადარჩენაზეც არ არის ლაპარაკი არამედ ცხოვრების ხარისხზე, სანამ ცოცხალი ხარ. შეეცადე მაქსიმალურად გაუუმჯობესო ფუტკრებს არსებობის პირობები და შენთვისაც მაქსიმალურად საუკეთესო შედეგები იქნება. შეწყვიტე ფიქრი სტილში: ’’ მაქსიმალური პროდუქცია”. ნაკლები ვიდრე იყო, უმჯობესია, ვიდრე სულ არაფერი. ისწავლე თუ როგორ არ ჩაერიო ოჯახის ცხოვრებაში. მიეცი ოჯახს სამყოფი სიცარიელე. სტანდარტული სკები, თუ ისინი ხარისხიანია, მისაღები საცხოვრისია ფუტკრის ოჯახისთვის, მაგრამ არასოდეს იხმარო ცვილის სამშენებლო ფირფიტები.

გარდა იმისა რომ სამშენებლო ცვილის ფირფიტაზე დიდი ზომის უჯრედებია და ისინი ყველა ერთი ზომისაა, მას აქვს სხვა ნაკლოვანებაც, ის დაბინძურებულია. მხოლოდ ძველი, მრავალჯერ ნახმარი ფიჭები მიდის გადადნობაზე, რომელსაც შეთვისებული აქვს პესტიციდები და სხვა წამლები, რომლებსაც ფუტკრისთვის ხმარობდნენ, მას ერევა სტეარინი და მსგავსი ქიმიური მინარევები. თქვენ შეგიძლიათ იხმაროთ ჩარჩოები, ჩარჩოები აადვილებს მანიპულაციების ჩატარებას. მაგრამ სინამდვილეში მხოლოდ ჩარჩოს ზედა ძელაკიც საკმარისია, ყოველ შემთხვევაში ბუდის ქვედა განყოფილებისთვის.ზედა სართულზე კი დაგჭირდებათ სრული ჩარჩო, რათა ფუტკრებმა ფიჭა ბოლომდე არ ჩააშენონ და ქვედა და ზედა სექციები არ გადააერთონ.

ამ მომენტისთვის როცა ამ ტექსტს ვწერ (2000 წლის დეკემბერი) მე 15 ოჯახი მყავს, მაშინ როცა მრავალი წელია, წლის ამ დროისთვის ყველა იხოცებოდა. როგორ მოვახერხე ეს? არ ვიცი, და პასუხიც ესაა. წლიდან წლამდე ვცდილობდი შემექმნა მაქსიმალურად ის პირობები რაც ველურ ბუნებაში აქვთ, ძირითადში მათ ცხოვრებაში არ ვერეოდი, ვიღებდი ცოტა თაფლს, მტვერს და დინდგელს, მაგრამ ამას ვაკეთებდი ”არ შეაწუხო” პრინციპით. მე იმედი მაქვს რომ ისინი გაიხარებენ და ამ დროს არაფერს ველოდები მათგან. თუ კარგად ვითარდებიან, მაღაზიებს ვადგავ, თუ თაფლს ბევრს მოიტანენ, ცოტას ვართმევ. როდესაც მაღაზიის ფიჭები დაგრეხილია და გადაერთებული სხვადასხვა ჩარჩოებზე, ცალმხარეს გამტარ ტიხარს ვუდგამ, ქვევით ჩადიან და ზევით ვეღარ ამოდიან. შემდეგ ვაცილებ მაღაზიას, ვამტვრევ ფიჭებს და ვწურავ ნაჩვრეტებიან პლასტმასის სათლების სისტემაში. ბევრს ისე ვტოვებ, ფიჭიანად რომ მივირთვა. ასეთ ველურ ფიჭებს განუმეორებელი გემო და არომატი აქვს.

ამ ბოლო წლებში ძალზე შეზღუდულად ვხარჯავ ფულს ინვენტარში, ვაროას სიტუაციიდან გამომდინარე. და მე შემომრჩა ძველი ინვენტარი, რომელიც სხვა მეფუტკრეებმა დიდი ხანია გადაყარეს. რაც უფრო ძველდება ეს ინვენტარი, მით მეტად მომწონს.

ამ სეზონზე, თბილი თვეების დადგომისთანავე ვგეგმავ სკები მაღალ ფეხებზე შევაყენო და ძირები მოვაცილო. ასევე დავამზადო ვაროას დამჭერი ძირები.

კანონი #8: დაივიწყე ყველაფერი, რაც ოდესმე გისწავლია და დაიწყე დაკვირვება, თუ რა ხდება ამ მომენტში.

პირველი არასწორი რამ რაც მასწავლეს, ეს იყო აკურატული ჩანაწერების გაკეთება. მაგრამ მე მივხვდი რომ აკურატული ჩანაწერები ყველაზე კარგ შემთხვევაში გაუგებრობის წყაროა. როდესაც მიმართავ ძველ ჩანაწერებს, იმისთვის რომ ნახო მოცემული დროისთვის რა მოვლენები ხდებოდა, ვერ მიიღებ ინფორმაციას ფუტკრის ოჯახის რეალურ მდგომარეობაზე ამჟამად. ინფორმაციის დონე , რომელიც კატალოგიზირებულია, არ არის სასიცოცხლოდ აუცილებელი, და არანაირ კავშირში არაა იმასთან რაც ეხლა ხდება, და ხელს გიშლის მიმდინარე მდგომარეობის შეფასებაში. უფრო მეტიც, რაც უფრო ძლიერ ცდილობ შეინარჩუნო ოჯახები, მით მალე იღუპებიან. ნუ დაჰკარგავთ ფუტკრებს, მიეცით მათ თავისუფლება, თავისუფლება იცოცხლონ, ისე როგორც თავისუფლება დაიღუპონ. შედეგად, მათი მდგომარეობა გაუმჯობესდება.

კანონი #9: ნუ აურევთ ფუტკრებს ცხოვრებას.

კანონი #10: ნუ ამირევთ მე ცხოვრებას.

რათქმაუნდა, მე ვაფრენ, და მე ვამაყობ ამით.

ჩარლს მართინ საიმონი.   Bee Culture – July, 2001.

ივანე ნიკოლაძე ბორჯომში გავიცანი. ბორჯომში, სადაც უნებურად ოთარ ჩხეიძის “ცხრაწყაროს” ტრაგიკულ პერსონაჟებსა და ავბედით 37 წელზე ვიწყებ ფიქრს… დღევანდელობას ვადარებ…       პროფესიით ფიზიკოსია, ძალიან უყვარს თავისი სპეციალობა, დისერტაცია დაიცვა და ბოლო დრომდე გეოფიზიკის ინსტიტუტში მუშაობდა, მაგრამ უკანასკნელად 8 ლარი რომ აიღო ხელფასი, მიხვდა, ამ სფეროში ყველაფერი დასრულდა…   “პირიქით მოხდა – მეფუტკრეობა გახდა ჩემი ძირითადი საქმიანობა და გეოფიზიკა – ჰობი! ასე გადავრჩით მე და ჩემი ოჯახი!” – ამბობს.  ბატონმა ვანომ ჩემში გააცოცხლა ძვირფასი ლიტერატურული ხატი ზურაბ ციხისელისა (“ცხრაწყარო”) – საზღვარგარეთ განსწავლული ქართველი კაცისა, დიდ საუნივერსიტეტო ცენტრებს და ახლად დაარსებულ ქართულ უნივერსიტეტს მიწვევაზე უარი რომ უთხრა – მიწა, მამული უყვარდა, მეურნეობა, ფუტკარი…  “ფუტკრის ენა იცოდა, ადამიანებივით ესაუბრებოდაო”… – მოგვითხრობს მწერალი და ასე მეგონა, ზურაბ ციხისელს ვუსმენდი: “საოცარი ქმნილებაა ფუტკარი, მარტო მწერიც არ ჰქვია… ისეთი ცოდნა აქვს, გიკვირს, საიდან იცის… ყველა ცხოველი, ადამიანმა რომ მოიშინაურა, ემორჩილება ადამიანს… ეს პატარა არსება, გადის ათასწლეულები და არ შეცვლილა, ადამიანი მას ემორჩილება, მისი ნება კანონია!”

ბატონი ვანო მისთვის ბუნებრივად საუბარში ფილოსოფიის ცოდნას იშველიებს, თხრობას ასე განაგრძობს:  “ფრანსის ბეკონს “ფილოსოფიურ აზრებში” ასეთი საინტერესო მოსაზრება აქვს მეცნიერული მეთოდის განსაზღვრისათვის : 1) ჭიანჭველას მეთოდი – ყველაფერს აგროვებს, არ არჩევს, რასაც ნახავს, შინ მიაქვს - ანუ ცუდი მეცნიერი… 2) ობობას მეთოდი – გარედან არაფერი შემოაქვს, თავისი სხეულიდან ამოზიდავს, ბადეს ქსოვს, მწერებს ამწყვდევს და ასე არსებობს… – ანუ რაციონალიზმი, ჰგონია გონით მიიღწევა ჭეშმარიტება… 3) ფუტკრის მეთოდი – უმაღლესი, იდეალური – ბუნებაში რაც ყველაზე საუკეთესოა, იმას აგროვებს – ყვავილების ნექტარს, ყვავილის მტვერს… შემოაქვს ოჯახში (კუჭით არა, სპეციალური პარკუჭით), თავისი სხეულიდან გამოჰყოფს სანთელს, შხამსა და სადედე რძეს… ანუ ადამიანის საუკეთესო მეცნიერული და შემოქმედებითი უნარი, მისი სულიერება…  უსაზღვრო და ამოუცნობია ფუტკრის ცოდნა, მან ადამიანზე კარგად იცის ქიმია, ბიოლოგია, მათემატიკა… ანუ ის, რასაც ჩვენ ამ სახელებს ვარქმევთ და მეცნიერებებად ვაცალკევებთ… ცოცხალ ორგანიზმებს შორის ფუტკარს ყველაზე მეტად აქვს განვითარებული ყნოსვა… ძალიან ფაქიზი და მკაცრად აკურატულია – ასუფთავებს თავის საცხოვრებელს, აკონსერვებს პროდუქტს, ისე ამზადებს, რომ მათ ხრწნის ბაქტერიები ვერაფერს აკლებს… ადამიანის მომზადებულს აუცილებლად სჭირდება მაცივარი, ფუტკრის დამზადებული თაფლი კი უნახავთ კლდეებში, დაახლოებით 200 საუკუნის ხნის და ისეთი სუფთა, შეიძლებოდა შეჭმა… ფუტკარი რომ ამზადებს ფიჭას – ექვსწახნაგა პრიზმების სისტემას, ეს უნიკალურია… თითოეული წახნაგი მეზობლის პრიზმის წახნაგია იმავდროულად. შეიძლება ყოფილიყო სამწახნაგა, ან ოთხწახნაგა, მაგრამ დაიხარჯებოდა უფრო მეტი სანთელი… ერთ ფიჭაში ინახება ოთხი კგ. თაფლი, სანთლის წონა კი სულ 180 გრამია.  ქართული ფუტკარი განუმეორებელია. გამოირჩევა თავისი შრომისუნარიანობითა და თავდადებით. ფრანგული ან გერმანული ჯიშის ფუტკარი, ამინდი ოდნავ რომ შეიცვლება, გარეთ არც გამოიხედავს. ქართული ფუტკარი სულ მუშაობს, წვიმაშიც გამოდის, შეუდრეკელია…  ჩემს ფრანგ კოლეგებსა და პარტნიორებს ვუთარგმნე პოეტის სტრიქონები – “ამაზე კარგი რა უნდა იყოს, კაცს თაფლი მისცე და ღმერთს – სანთელი”… ვერ გაიგეს, რას ნიშნავს “ღმერთს – სანთელი”… არსად, არც ერთ ქვეყანაში, ეკლესიაში თაფლის სანთელს არ ანთებენ…

ახლა ფუტკრის შრომის შედეგებზე ვისაუბროთ: ფუტკარი ექვს ძირითად პროდუქტს იძლევა – თაფლი, სანთელი, სადედე რძე, ყვავილის მტვერი (ჭეო), დინდგელი (ლათ. პროპოლისი), ფუტკრის შხამი.  ნატურალური თაფლი 300-ზე მეტი ორგანული ნაერთისგან შედგება. ის თითქმის ყველა ვიტამინს შეიცავს ჩ ვიტამინის გარდა. ამის გამო ხშირად ხმარობენ ლიმონის, კივის, ბროწეულის წვენთან ერთად…  მეცნიერები დაფიქრდნენ _ ეს პროდუქტი ადამიანსაც ხომ არ გაუხანგრძლივებს სიცოცხლეს? (50-60 წლის წინათ) აღმოჩნდა, რომ ფუტკრის რძე ხელს უშლის ქოლესტერინის დაგროვებას სისხლძარღვებში, ანუ გამაახალგაზრდავებელია. 130-მდე ორგანული ნაერთისგან შედგება (დიდებისთვის ყოველდღე 200 მლ. გრ. ბავშვებისთვის კი 100 მლ.გრ, სასწაულს ახდენს!)   ჭეოს სამკურნალო თვისებები ადამიანისთვის უძვირფასესია. დიდი რაოდენობით შეიცავს ამინომჟავებს, აძლიერებს კუნთოვან სისტემას, განსაკუთრებით გულის კუნთს.  ფუტკარი დინდგელს აგროვებს ხე-მცენარეთა კვირტებიდან ან ქერქქვეშა წვენიდან. უმაღლესი ანტიბიოტიკური თვისებები აქვს. ხშირად ხმარობენ ქირურგიაში… ფინეთში იყენებენ ავეჯის მოსაპირკეთებლად. ბაქტერიებს არ იკარებს და ლამაზიცაა. ძველმა ბერძნებმა იცოდნენ, რომ ფუტკრის შხამი საუკეთესო სამკურნალო საშუალებაა. იგი აძლიერებს ადამიანის იმუნოსისტემას. დადგენილია, რომ მეფუტკრე ყველაზე იშვიათად ავადდება და ყველაზე დიდხანს ცოცხლობს, რადგან ფუტკარი ნესტრავს. ფუტკრის შხამი ყველაზე ძვირად ღირებული პროდუქტია. თითოეული ოჯახიდან მხოლოდ 2-3 გრამის აღება შეიძლება.  სამწუხაროდ, ფუტკრის შხამის მოდამ საქართველოს ხეირი ვერ მოუტანა. ფალსიფიკატორები მასში ურევდნენ სხვადასხვა ფხვნილს, რის გამოც საზღვარგარეთ ჩვენი ავტორიტეტი დაეცა”.

ბატონი ვანო ნიკოლაძე ერთადერთი ქართველი მეფუტკრეა, რომელსაც უცხოეთში იცნობენ. 1996 წელს სოფლის მეურნეობის სამინისტროს ხუთი ფრანგი მეფუტკრე ესტუმრა და ის მიიწვიეს, როგორც მეფუტკრე და ენის მცოდნე. ეს შეხვედრა ძალიან სასარგებლო აღმოჩნდა. ფრანგებმა შეუკვეთეს 150 ქართული ჯიშის დედა ფუტკარი, რომელიც ძალიან მოეწონათ და მას შემდეგ შეკვეთა ყოველწლიურად მატულობს.  ბატონმა ვანომ ბევრი სიძნელე გამოიარა უცხოელ პარტნიორებთან ურთიერთობის იმ ფორმით, რაც დღეს საქართველოს აქვს. აეროპორტის ვეტერინარული სამსახურის უსამართლო ქმედებანი – ხან ვითომ საბუთების გაფორმება დაუგვიანდა… დიდი ზარალიც ნახა – ფუტკრის დედები დაიღუპნენ… ფრანგმა მეფუტკრეებმაც იზარალეს.  ფრანგი მეფუტკრეები ვანო ნიკოლაძით საქართველოს ეცნობიან. აოცებთ ქართველთა დღევანდელი ყოფა, აოცებთ წარსული. ეს სამოცდაათს გადაცილებული მეფუტკრეც აოცებთ – მისგან პირველად მოისმინეს თანამედროვე ფრანგი ფილოსოფოსის კოირეს ნააზრევი და გაიცვნეს თანამემამულე… საერთოდ, ბევრს სწავლობენ მისგან.  ვფიქრობ, ვანო ნიკოლაძე განასახიერებს საუკეთესო ქართველი ინტელიგენტის ხატს – ღრმად განსწავლულს, ჭეშმარიტად ევროპული ყაიდის უანგარო მოღვაწეს, ფუტკარივით გამრჯეს, ოჯახისა და ქვეყნისთვის თავდაუზოგავ მუშაკს, ძველი ტრადიციების გამგრძელებელს, ახალ სინამდვილეში მათ ერთგულს და განმაახლებელს, ქართული ბიზნესის მოამაგეს.  თავად იხსენებს, რომ მისი პაპა ნიკო ნიკოლაძის ნათესავი და მასთან დაახლოვებული კაცი იყო. ნიკოლაძეთა გვარი დიდი წინაპრის შემდგომ ასე საუკეთესოდ ათავსებს მაღალსულიერ ცოდნასა და ღრმადპრაქტიკულ ღვაწლს.

P.S. ვანო ნიკოლაძე ამბობს: “ქართული ფუტკარი მსოფლიოს აოცებს და თუ თითოეული ქართული ოჯახი 200 ფუტკარს მოუვლის (1 კგ ფუტკრის რძე 200 დოლარი ღირს), ექნება თაფლიც, მაღალი ფულადი შემოსავალი და ბევრი სხვა სიკეთე… “ცუდად ჯდომას, ცუდად შრომა სჯობია”…

ლია წერეთელი

გაზეთი ” ახალი ეპოქა ” 18-20 სექტემბერი 2001 წელი.

ამერიკელი მეცნიერების უახლესი კვლევების მიხედვით თაფლი შეიცავს ანტიოქსიდანტებს. ანტიოქსიდანტები ორგანიზმის ჯანმრთელობაში გადამწყვეტ როლს თამაშობენ. ანტიოქსიდანტი არის მოლეკულათა ჯგუფი, რომელიც ხელს უშლის ან ანელებს სხვა მოლეკულების დაჟანგვის პროცესს. ორგანიზმში ჟანგვითი პროცესები ბუნებრივი სასიცოცხლო აუცილებლობაა, თუმცა ამ პროცესს თან ახლავს ე.წ.  ”თავისუფალი რადიკალების” წარმოქმნა. თავისუფალი რადიკალი არის მაღალი აქტივობის დესტრუქციული მოლეკულა, რომელიც ორგანიზმში წარმოიქმნება ჟანგვითი პროცესების დროს. თავის მხრივ თავისუფალი რადიკალები იწვევენ ჯაჭვურ რეაქციას და აზიანებენ უჯრედებს. სწორედ უჯრედების დაზიანება იწვევს ორგანიზმში არასასურველი მოვლენების განვითარებას, სწრაფ დაბერებას და დაავადებებს, როგორიცაა კიბო და გულსისხლძარღვთა სისტემის პათოლოგიები. ორგანიზმს გააჩნია რესურსი თავისუფალი რადიკალების გაუვნებელყოფისა, მაგრამ ასაკის მატებასთან ერთად, გაუვნებელყოფის ეს პროცესი კლებულობს და თავისუფალი რადიკალები მეტად აზიანებენ უჯრედებს, დნმ–ის მოლეკულურ სტრუქტურებს, და იწვევენ სწრაფ დაბერებას, კიბოს, არტრიტს, გულსისხლძარღვთა დაავადებებს, ინსულტს და სხვა. სწორედ ამ პროცესში გადამწყვეტ დახმარებას გვიწევს საკვებთან ერთად მიღებული ანტიოქსიდანტების ჯგუფი, რომლებიც წყვეტენ  დამანგრეველ ჯაჭვურ რეაქციას ანეიტრალებენ რა თავისუფალ რადიკალებს და ხელს უწყობენ ნორმალურ ჟანგვით პროცესებს.

თაფლში , ისევე როგორც ხილსა და ბოსტნეულში აღმოჩნდა ანტიოქსიდანტი პოლიფენოლების ჯგუფიდან (Phenol antioxidant). მაგრამ თაფლი როგორც ცნობილია ძალზე არასტანდარტული და ნაირგვარი შემადგენლობისაა, რაც დამოკიდებულია ნექტარის მომწოდებელ მცენარეთა ნაირფეროვნებაზე. ამიტომ თაფლში ანტიოქსიდანტური შემადგენლობის პროცენტი მერყეობს. როგორც დადგინდა, თაფლში ანტიოქსიდანტების  რაოდენობა დამოკიდებულია მის ფერზე. უმეტესი ანტიოქსიდანტები აღმოჩნდა სხვადასხვა წარმოშობის მუქი ფერის თაფლებში, ღია ფერისებში კი ნაკლები. მაგალითად სამყურა ბალახის თაფლი , ანტიოქსიდანტის შემადგენლობით სიის შუაში აღმოჩნდა, წიწიბურას თაფლი კი ერთ–ერთი მეწინავეა. ასევე მაღალი შემადგენლობა აქვს სალბის, წაბლის, ნისას, თხაწართხალას და სხვა მუქი ფერის თაფლებს.

თაფლი როგორც ანტიოქსიდანტური შემცველობის საკვები ვერ შეცვლის ხილს და ბოსტნეულს , მაგრამ ის შესანიშნავი საკვები დანამატია ამ თვალსაზრისით, იმის გათვალისწინებით, რომ შაქრისგან განსხვავებით ის გასუქებას არ იწვევს და დამატებით 200 მდე სხვადასხვა სასარგებლო კომპონენტს შეიცავს. დღეში 6 – 10 სუფრის კოვზი თაფლის მიღება მკვეთრად აუმჯობესებს სისხლში ანტიოქსიდანტების კონცენტრაციას. ამავე დროს ის არ უნდა გაურიოთ ცხელ ჩაიში ანდა არ გავაცხელოთ, არამედ მივიღოთ კოვზით, დაგემოვნებით. ის მალე იწვევს დანაყრების შეგრძნებას და ზედმეტი საკვების მიღებას თავიდან აგვაცილებს.

ინსექტიციდი კლოთიანიდინი (clothianidin)  შეიმუშავა გერმანულმა აგროქიმიურმა გიგანტმა კომპანიამ ბაიერმა. ის გარკვეული დაკვირვებების მერე დაიბლოკა გერმანიაში, საფრანგეთში, იტალიაში და სლოვენიაში. მაგრამ ბაიერმა მოახერხა თავისი ახალი პროდუქტის გასაღება სხვა ბაზრებზე, მათ შორის 2003 წელს, შეერთებული შტატების გარემოს დაცვის სააგენტომ ნება დართო პროდუქტის გასაღებისთვის და ამერიკელებმაც ხალისით გამოიყენეს ახალი შხამი რაც მოსავლის ზრდას და მეტ შემოსავალს ჰპირდებოდათ. კლოთიანიდინის მოქმედების სქემა შემდეგია: შეიწოვება მცენარეთა უჯრედული ქსოვილის მიერ და გამოიყოფა ყვავილის მტვერთან და ნექტართან ერთად, რითიც ანადგურებს მცენარის ნექტარზე და მტვერზე მიძალებულ მავნებელ მწერებს. მაგრამ ამ მწერების სიაში მოხვდა ფუტკარიც, რომელიც საარსებოდ სწორედ ყვავილის მტვერს და ნექტარს იყენებს და რომლის ამ თვისებაზეც დამოკიდებულია მრავალი მცენარის რეპროდუქტიული ფუნქცია. გამოკვლევებმა დაადასტურეს რომ კლოთიანიდინი უაღრესად ტოქსიკურია ფუტკრისთვის როგორც შიგნით მიღებისას ისევე სხეულზე შეხების შემთხვევაშიც.

მაგალითისთვის, შარშან შტატების ფერმერებმა $262 მილიონი  ღირებულების კლოთიანიდინი შეიძინეს. მსოფლიო მასშტაბით კი ბაიერმა შარშან $8.6 მილიარდი ღირებულების კლოთიანიდინი გაყიდა. მას ძირითადად იყენებენ შაქრის ჭარხლის, ტიტას, სოიოს, მზესუმზირის, ხორბლის და სიმინდის ნათესების შესაწამლად. ისედაც ათწლეულების მანძილზე შემცირებული ფუტკრის ოჯახების რიცხვი შტატებში მასიურმა განადგურებამ მოიცვა. დღეისთვის ფუტკრის საერთო რაოდენობის ერთი მესამედი განადგურებულია. დაზარალდენ ფერმერები, რომელთა მოსავლიანობა ფუტკარზე იყო დამოკიდებული,  15 მილიარდი დოლარით, და ასევე ინდუსტრიული და  მოყვარული მეფუტკრეები. მაგრამ ახალი პესტიციდის გარდა ფუტკრის განადგურებას კომპლექსურად ხელს უწყობდა ტკიპა ვაროა, სოკოვანი დაავადება, ბაქტერიები, სხვა პესტიციდები და ვირუსები.

შეერთებული შტატების გარემოს დაცვის სააგენტომ ამ პესტიციდის გარემოზე ზემოქმედების განხილვის ვადა 2012 წლამდე გადადო. როგორც ჩანს ეს ვადა ბაიერმა იყიდა. მაშ რაღა უნდა ითქვას ჩვენსავით მცირე ქვეყნის ბედზე, როცა მსოფლიოს უდიდესი წამყვანი ქვეყანა ვერ ახერხებს თავი დაიცვას ფინანსური გიგანტების ექსპერიმენტებისგან.

ამა წლის ნოემბერში ”ექსპო ჯორჯია”-მ სოფლის მეურნეობის, საკვების პროდუქტების და სასმელების, გადამამუშავებელი და შესაფუთი ტექნიკის საერთაშორისო გამოფენა გამართა. მეფუტკრეთათვის საინტერესო იყო თურქული კომპანია ”აპიმაიე” -ს მიერ წარმოდგენილი სკები, რომლებიც თავიდან ბოლომდე პლასტმასისგან არის დამზადებული. მაღალი თერმოიზოლაციის მქონე სკებში გარე ტემპერატურული და ტენიანობის ცვლილებები ფუტკრის ოჯახზე არ მოქმედებს. იატაკში და ჭერში დატანებული სავენტილაციო ჭრილები უზრუნველყოფს სკის კარგ ვენტილაციას. შიდა ზომები ლანგსთროთის სკისა აქვს, ხოლო თვით მასალა არის მაღალი ხარისხის საკვები მარკის, გადახურება-ყინვაგამძლე პლასტმასა, რომელსაც ანტიბაქტერიული და ანტისტატიკური თვისებები გააჩნია. ის შეიძლება გაირეცხოს სადეზინფექციო საშუალებებით, წნევით, მდუღარე წყლით, ხოლო ჩარჩოები გამოიხარშოს ან გაიყინოს. იხილეთ ვიდეო:  აპიმაიეს თერმული სკა . ბუდის თავზე სკას გააჩნია დედის შემზღუდავი ცხრილი. ჩარჩოები იშლება და მათში კარგად ფიქსირდება ცვილის ფირფიტა, აგრეთვე გააჩნია ტრანსპორტირების დროს გამოსაყენებელი ჩარჩოების ფიქსატორი. თავზე სახურავის ქვეშ თავსდება მოსახერხებელი საკვებური. სკა მსუბუქია და კომპაქტური ტრანსპორტზე სართულებად დასაწყობად. აგრეთვე გააჩნია სანუკლეუსე და სადედე საფრენები და სხვა მეტად ხელსაყრელი კონსტრუქციული ელემენტები. მასში ჩვეულებრივი სკისგან განსხვავებით შეიძლება ვაზამთროთ 4  ოთხჩარჩოიანი მიკრონუკლეუსი. სურათზე ჩანს საკვებურები მათთვის:

სკის იატაკზე არის ტკიპა ვაროას საკონტროლებელი მოძრავი ბადე და ბადისქვედა ძირი:

ტრანსპორტირებისას იკეტება საფრენი და ვენტილაციას უზრუნველყოფს ძირის სავენტილაციო ჭრილები:

ერთი შეხედვით უნაკლოა ”აპიმაიეს” თერმოსკა, თუმცა ამდენი უპირატესობა და კომფორტი ერთბაშად, გაფიქრებინებს, ნეტავ რა ნაკლი აქვს? უპირველესი ნაკლი ფასი აღმოჩნდა. როცა ვიკითხე რა ღირს, მიპასუხეს, 1 სრული კომპლექტი 380 $ და ეს ძალზე დაბალი ფასია რადგან ჩვენ პირველი პირი, ანუ კომპანიის სარეკლამო წარმომადგენლები ვართ და როცა ამ სკებს მეორე ან მესამე პირი გაყიდის, ფასი მნიშვნელოვნად გაიზრდებაო. მეორე უდიდესი ნაკლი, რომელიც 1 თვალის გადავლებით ჩანდა ეს არის სკაში დინდგელას არარსებობა. კომპანიის წარმომადგენელმა სკის ეს თვისება როგორც უპირატესობა , ისე გამაცნო, რომ აი შეხედეთ ფუტკარი სკაში არაფერს არ დინდგლავს, იმიტომ რომ არანაირი ზედმეტი ნაპრალიც კი ამოსაქოლი აქ არ არისო. მხოლოდ  ძალზე უმნიშვნელოდ , ვიწრო ზოლებით აფიქსირებს ჩარჩოებსო.

თანამედროვე ნატურალური მეფუტკრეობის ხედვით, სკის ეს თავისებურება საკმარისია, რომ ის უარყოფილი იქნეს. რადგან დინდგელა სკის ეკოსისტემის ძალზე აუცილებელი კომპონენტია, რომელიც განაპირობებს ოჯახის ჯანმრთელობას.

აქვე სათქმელია, რომ ქართულ ფუტკარს ნაკლად უთვლიან იმ თვისებას, რომ მას სხვა ჯიშის ფუტკრებთან შედარებით მეტი დინდგელა მოაქვს და ზედმეტად აწებებს რა ყველაფერს ერთმანეთზე მეფუტკრეს მუშაობას ურთულებს. სინამდვილეში კი ყველაფერი პირიქითაა. ეს თვისება გახლავთ ჩვენი ფუტკრის ერთ-ერთი უპირატესობა: გამოიყენოს დიდი ოდენობით დინდგელი სკაში ჯანსაღი მიკროკლიმატის დასადგენად და მთელი რიგი დაავადებების გასაკონტროლებლად.

ფუტკრის სადედე რძე, არის ფუტკრის ზედა ყბის ჯირკვალიდან და საყლაპავი ჯირკვლიდან გამოყოფილი ნივთიერება, რომელსაც ფუტკარი ახალი თაობის გამოსაზრდელად იყენებს. ახლად მიღებულ რძეს გამჭვირვალე მოთეთრო, ღია კრემის ფერი აქვს და ჟელესებური სახისაა. მეოცე საუკუნეში დაიწყო სადედე რძის ინტენსიური შესწავლა სამედიცინო მიზნით გამოყენებისთვის. სადედე რძის უნივერსალური გამაჯანსაღებელი თვისების დადგენის შემდეგ სხვადასხვა ქვეყნებში გადაიარა ფუტკრის რძის პოპულარობის ტალღებმა. საქართველოში მე რაღაც  არ მახსოვს ესეთი ტალღა, მაგრამ მისი პოპულარობა აშკარად იზრდება როგორც ჩვენში ასევე უცხოელების მხრიდან, რადგანაც დადგინდა რომ ჩვენთან მიღებული სადედე ფუტკრის რძეს საუკეთესო მაჩვენებლები გააჩნია და თვისობრივად განსხვავდება სხვა ქვეყნებში მიღებული რძისგან, რაც უთუოდ ქართული ფუტკრის თავისებურების და ადგილობრივი გარემოს გავლენით აიხსნება. ჩინეთში და სხვა აღმოსავლეთის ქვეყნებში, ოდითგანვე იცნობდნენ ფუტკრის რძის სამკურნალო თვისებებს, მას წარჩინებულები და მთავრები ამზადებიებდნენ ჯანმრთელობის განსამტკიცებლად და სამკურნალოდ, ამიტომ მას სამეფო ჟელე უწოდეს. დღეს ჩინეთში ოფიციალური მედიცინა ხშირად იყენებს ფუტკრის რძეს ინიექციების სახით, არტრიტის სამკურნალოდ. ასევე ითვლება რომ ის იწვევს სიმხნევის და სიჯანსაღის შეგრძნებას, სტიმულს აძლევს იმუნურ სისტემას, ზრდის ფიზიკურ გამძლეობას და იძლევა დიდ ფიზიკურ ენერგიას. ის არის ნატურალური შარდმდენი, ამცირებს ალერგიულ და ასთმურ მოვლენებს, კურნავს ჭრილობებს და წმენდს სისხლს.ზოგიერთი მკვლევარის მონაცემებით ფუტკრის რძე წარმატებით გამოიყენება ქიმიოთერაფიის და რადიაციის ზეგავლენის მინიმიზაციისთვის.სწორედ ამიტომ იაპონიაში მისი მოხმარება 1 სულ მოსახლეზე, თითქმის ყველა ქვეყანას აჭარბებს. სადედე რძე აუმჯობესებს გულსისხლძარღვთა სისტემის მდგომარეობას, აფართოებს სისხლძარღვებს, არეგულირებს არტერიულ წნევას , აქვს ანტისპაზმური მოქმედება, არეგულირებს ლიპიდების ცვლას, ამცირებს ქოლესტერინის დონეს სისხლში, აღაგზნებს ჰიპოფიზის ფუნქციას, ბავშვებში აჩქარებს ზრდის პროცესს, აღადგენს გადაღლილი ორგანიზმის რესურსებს, ამცირებს შაქრების დინებას სისხლში, ხელს უწყობს ჰემოგლობინის ზრდას, ამცირებს ანთებითი პროცესების მიმდინარეობას, აუმჯობესებს მეხსიერებას, აახალგაზრდავებს შინაგან ორგანოებს, აუმჯობესებს ნივთიერებათა ცვლას, იწვევს ცენტრალური და პერიფერიული ნერვული სისტემების სტიმულირებას, ხელს უშლის სიმსივნეების განვითარებას, ააქტიურებს თირკმელზედა ჯირკვალს, ნორმაში მოჰყავს ცილოვან-ცხიმოვანი მიმოცვლა, არის ძლიერი ადაპტოგენი და ანტიოქსიდანტი, ხელს უწყობს ინსულინის გამოყოფას, აძლიერებს ქსოვილში ჟანგბადურ მიმოცვლას, ზრდის ერითროციტების რაოდენობას, აწესრიგებს სისხლის ცილოვან და მარილოვან შემადგენლობას, ამცირებს ანტიდიაბეტური პრეპარატების მავნე მოქმედებას, აღადგენს სასქესო ორგანოთა ფუნქციას, ამცირებს გაღიზიანებას და აგრესიულობას, ასტიმულირებს გონებრივ შესაძლებლობებს და აუმჯობესებს ხასიათს, ეფექტურია კანის დაავადებების მკურნალობისას, კარგი შედეგებია რკინის ნაკლებობით გამოწვეული ანემიისას, პარკინსონის დაავადებისას  და ასე შემდეგ.

ამავე დროს ის არ არის პანაცეა, მალფუჭებადი პროდუქტია და შენახვის ვადა მოქნედებს მის ფიზიოლოგიურ აქტივობაზე. ასევე მისი მოქმედება ადამიანზე ინდივიდუალური ხასიათისაა და მკაცრი დოზირებას და კლინიკურ დაკვირვებას მოითხოვს. იმედია ჩვენი ექიმები დაინტერესდებიან ამ უნიკალური გამაჯანსაღებელი პროდუქტით და უკეთესად შეისწავლიან მის მოქმედებას.